Kopalnia Podgórze Kowary

Kopalnia Podgórze to podziemna trasa turystyczna w dawnej kopalni uranu, położona w Kowarach u podnóża Karkonoszy. Miejsce, które przez dziesięciolecia było owiane tajemnicą i ściśle strzeżone przez władze PRL-u, dziś otwiera swoje korytarze dla zwiedzających. To tutaj w latach 50. XX wieku wydobywano rudę uranu, która trafiała prosto do Związku Radzieckiego na potrzeby programu atomowego.

Wizyta w kopalni to coś więcej niż spacer po podziemiach. To spotkanie z historią zimnej wojny, opowieścią o tajnych operacjach i ludziach, którzy schodząc do pracy pod ziemię, musieli podpisywać dokumenty o zachowaniu pełnej dyskrecji.

Historia kopalni uranu w Kowarach

Górnictwo w okolicach Kowar ma długą tradycję sięgającą XII wieku, choć przez wieki wydobywano tu przede wszystkim rudy żelaza. Uran odkryto dopiero w latach dwudziestych XX wieku, kiedy Niemcy rozpoczęli jego eksploatację. Ruda trafiała wówczas do tajnego ośrodka badawczego pod Berlinem.

Po zakończeniu II wojny światowej Sowieci natrafili w niemieckich laboratoriach na ślady kowarskiego uranu. Nie posiadając własnych złóż, szybko zainteresowali się dolnośląskimi kopalniami. Kopalnia Podgórze powstała w 1950 roku jako jedyna całkowicie nowa kopalnia w Kowarach wybudowana po wojnie. Odkryto wtedy w górnej części doliny Jedlicy anomalię radonową, co zapoczątkowało intensywne prace.

Wydobycie prowadziła polska firma pod szyldem Przedsiębiorstwa Kowarskie Kopalnie, później przemianowanego na Zakłady Przemysłowe R-1. Sprzęt i finansowanie pochodziły jednak ze Związku Radzieckiego, a cały urobek jechał na wschód. W latach 1950-1958 wydobyto tu łącznie 196,2 tony rudy uranowej o zawartości około 0,25% uranu. Po przeliczeniu daje to około 500 kg czystego uranu – wystarczająco, by wyprodukować kilkaset bomb atomowych.

Historycy twierdzą, że pierwsza bomba atomowa zdetonowana przez ZSRR powstała z uranu wydobytego właśnie w Kowarach. Górnicy pracujący w kopalni podpisywali zobowiązania do zachowania pełnej tajemnicy – plotki mówiły, że ci, którzy powiedzieli słowo za dużo, znikali w tajemniczych okolicznościach.

Gdy złoże się wyczerpało i wydobycie przestało być opłacalne, kopalnia została zamknięta w 1958 roku. Wyrobiska aż do sztolni 19a zalano wodą. To jednak nie koniec historii tego miejsca.

Od inhalatorium radonowego do atrakcji turystycznej

W 1974 roku w sztolni nr 19 otwarto inhalatorium radonowe, gdzie pacjenci poddawani byli godzinnej terapii wykorzystującej naturalne promieniowanie. Nadzór nad inhalatorium sprawowała Akademia Medyczna we Wrocławiu. Przez 16 lat funkcjonowania, do 1990 roku, z terapii skorzystało ponad 60 tysięcy kuracjuszy, głównie z pobliskich Cieplic.

Współczesna historia kopalni zaczęła się dzięki pasjonatom, którzy postanowili otworzyć podziemną trasę turystyczną. Dziś Kopalnia Podgórze to druga co do wielkości wydobycia kopalnia uranu w Polsce i największa w okolicach Kowar.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Trasa turystyczna liczy około 1600 metrów i prowadzi przez sztolnię 19a. Zwiedzanie rozpoczyna się od krótkiego instruktażu bezpieczeństwa i wyposażenia grupy w latarki. Przewodnik opowiada o historii górnictwa w regionie, tajnej działalności Zakładów R-1 i specyfice pracy górników pod ziemią.

Wchodząc do kopalni, od razu czuć autentyczność miejsca. Żadnej scenografii ani udawania – surowe chodniki, odsłonięte skały i widoczne ślady robót górniczych. To właśnie tutaj naprawdę wydobywano rudę uranu dla radzieckiego programu atomowego.

Pierwszym przystankiem jest kaplica świętej Barbary, patronki górników. To symboliczne miejsce przypominające o ryzyku, z jakim wiązał się każdy zjazd pod ziemię. Dalej czekają wnęki ochronne, w których górnicy chronili się podczas odstrzału skał. Dziś prezentowane są tam oryginalne narzędzia górnicze, makiety oraz minerały z regionu.

W kopalni znajduje się bogata kolekcja szkła uranowego – niezwykłą atrakcją jest obserwacja, jak świeci ono pod światłem UV. Przewodnik ma ze sobą specjalną latarkę, która pozwala zobaczyć ten efekt na własne oczy.

Na trasie można zobaczyć także pozostałości metalowego „kotła”, w którym produkowano koncentrat uranowy z rudy przywożonej z innych kopalni w okolicy. Zachowały się również fragmenty dawnego inhalatorium radonowego. Pod ziemią panuje stała temperatura około 8 stopni Celsjusza przy wysokiej wilgotności, więc warto zabrać ciepłą kurtkę.

Kopalnia kryje jeszcze jedną niezwykłość – zalany szyb górniczy o głębokości 244 metrów, będący jednym z najgłębszych miejsc do nurkowania jaskiniowego w Polsce. To tutaj ustanowiono polski rekord głębokości w nurkowaniu jaskiniowym. Szyb dostępny jest z poziomu trasy turystycznej i stanowi bazę treningową dla nurków jaskiniowych.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kopalnia Podgórze sprawdzi się świetnie jako atrakcja dla całej rodziny, niezależnie od pory roku i pogody na dworze. Trasa jest bezpieczna pod względem promieniowania i odpowiednia dla wszystkich grup wiekowych. Dzieci będą zachwycone wyprawą do podziemi z latarkami, podczas gdy dorośli docenią historyczny kontekst i autentyczność miejsca.

To także doskonały punkt na mapie dla miłośników historii PRL-u, zimnej wojny i tajemnic związanych z programem atomowym. Przewodnicy mają w zanadrzu mnóstwo ciekawostek i opowieści, które nie trafiły do podręczników.

Informacje praktyczne – ceny i godziny otwarcia

Kopalnia Podgórze otwarta jest codziennie w godzinach 10:30-16:30. Wejścia odbywają się co pół godziny, wyłącznie w grupach z przewodnikiem. Standardowe zwiedzanie trwa około godziny.

Cennik biletów:

• Bilet normalny: 40 zł
• Bilet ulgowy: 33 zł (emeryci, renciści, uczniowie i studenci do 26 roku życia po okazaniu legitymacji)
• Bilet grupowy: 29 zł
• Bilet rodzinny 2+2 (dwoje dorosłych + dwoje dzieci do 16 lat): 130 zł
• Bilet rodzinny 2+3 (dwoje dorosłych + troje dzieci do 16 lat): 150 zł

Dla bardziej wymagających dostępna jest trasa ekstremalna kosztująca 220 zł, trwająca nawet do 3 godzin i licząca około 3000 metrów. Wymaga wcześniejszej rezerwacji i realizowana jest minimum dla 2 osób. Do kopalni można wchodzić ze zwierzętami.

Kopalnia oferuje również trasę nurkową obejmującą ponad 20 km zalanych wyrobisk – dostępną po wcześniejszej rezerwacji.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Kopalnia Podgórze znajduje się w Kowarach przy ulicy Podgórze 48, około 21 km od Jeleniej Góry i 17 km od Kamiennej Góry. Współrzędne GPS: 50°45’49″N 15°50’45″E.

Przy kopalni dostępne są bezpłatne parkingi – aż trzy. Warto o tym pamiętać, bo czasem można spotkać przedsiębiorczych lokalnych mieszkańców oferujących płatne parkowanie. Parking znajduje się bezpośrednio przy wejściu do kopalni.

Kopalnia Podgórze to miejsce, które łączy edukację z przygodą. Autentyczne podziemia, fascynująca historia zimnej wojny i konkretne opowieści przewodników sprawiają, że wizyta zostaje w pamięci na długo. Warto zarezerwować sobie na tę wyprawę przynajmniej półtorej godziny, licząc czas na zwiedzanie i krótki spacer po okolicy.